رایانه

این روزها فقط پرسسور (CPU) کامپیوتر نیست که تولید حرارت می کند بلکه کارت گرافیک، حافظه ها و هارد دیسک هم هر کدام به تنهایی یک تولید کننده بزرگ حرارت هستند. اما بیشتر افراد به خنک کاری CPU اهمیت می دهند و توجه کمتری به خنک کاری سایر قسمتها می کنند. تهویه صحیح و جریان هوا کافی در داخل کامپیوتر سبب افزایش عمر کلیه قطعات داخل کیس شما می شود.

یکی از مهمترین قطعات کامپیوتر هارد دیسک آن است. فرض کنید CPU کامپیوتر شما مشکل دار شود فقط با تعویض آن کامپیوتر بدون مشکل خاصی به کار عادی خود ادامه می دهد. ولی اگر هارد دیسک شما از بین رفته باشد و شما از اطلاعات و فایل های خود Back up (پشتیبان) نگرفته باشید همه اطلاعات و زحمات شما از بین رفته است. بنابراین نگهداری از هارد دیسک و اطلاعت آن بخصوص برای افراد حرفه ای بسیار مهم است.

بعضی کمپانی های معتبر مانند «سایبر کولر» (cybercoolerinc.com) فن و هیت سینک های اختصاصی برای هارد دیسک ساخته اند که برای هارد دیسک های جدید سرعت بالا (چون گرمای زیادی تولید می کنند) مناسب هستند.

نصب این نوع فن و هیت سینک ها (هیت سینک که معمولاً از جنس فلزی مانند آلومینیوم است به شکل پره پره ساخته می شود و یک پخش کننده گرماست و عملاً سطح تماس هوا با قطعه گرم را زیاد می کند.) بسیار ساده است و هر کاربری به سادگی می تواند آن را انجام دهد. تنها کاری که باید بکنید باید کیس کامپیوتر خود را باز کنید سپس هارد دیسک را باز کرده هیت سینک و فن را نصب کنید. سپس هارد را سر جایش ببندید و سوکت تغذیه فن را هم به سوکت مادربرد متصل کنید.

البته این فن هارد دیسک شما را خنک میکند ولی جریان هوای گرم در داخل کیس افزایش می یابد. بنابراین باید به جهت جریان هوا توجه زیادی بکنید.

در کامپیوتر های خانگی که کار در دمای نرمال اتاق و برای کارهای روزمره و نه چندان سنگین استفاده می شوند جریان معمول به این صورت است که هوای گرم از طریق فن منبع تغذیه بیرون کشیده می شود و با همین مکش از جلوی کیس از طریق شیارهایی که به همین منظور تعبیه شده است هوا خنک وارد کامپیوتر می شود. ولی در کامپیوترهای قوی تر مانند سرورها و کامپیوترهای تولید انیمیشن 3 بعدی و ... باید یک فن در جهت جریان هوای ورودی قرار داد تا حجم هوای ورودی افزایش یابد و بتواند گرمای بوجود آمده را از محیط داخل کیس خارج کند. زمانیکه شما برای هارد دیسک خود فن قرار می دهید عملاً گرمای هارد را به سمت مناطق گرم دیگر می فرستید پس باید توجه کنید که آیا جریان هوای ورودی کافی است یا خیر.

اگر حداقل یک فن اضافی برای کامپیوتر خود نصب کرده باشید. حتماً متوجه صدای اضافی آن شده اید. فن اضافی برای گردش هوای بهتر و جلوگیری از افزایش حرارت کامپیوتر بسیار خوب است، اما مشکل نویز یا صدای مزاحم هم وجود دارد، که به کیفیت، دور و قدرت فنی که خریداری کرده اید هم بستگی دارد. مشکل دیگر این است که گرد خاک بیشتری وارد کامپیوتر شما می شود. که باید در دوره های زمانی کوتاهتر کامپیوتر خود را نظافت کنید. برای کاهش صدای تولیدی هم یک راه حل ساده وجود دارد. و آن کاهش سرعت یا دور فن در زمانی است که کامپیوتر در بار کامل کار نمی کند. و زمانیکه به تهویه گرما با شدت بیشتری احتیاج دارید. ( مانند زمانیکه یک بازی سه بعدی را اجرا می کنید یا کامپیوتر را Over Clock کرده اید.) آنگاه احتمالاً می خواهید فن با سرعت بالا کار کند. اما چگونه می توان این کار را انجام داد؟

نسل جدید فن ها دارای سیستم کنترل سرعت هستند. بعضی از کمپانی ها فن هایی با سیستم کنترل دور برای کامپیوتر ساخته اند. یکی از آنها را می توانید در آدرس زیر بیابید.

www.coolermaster.com

پس از اینکه بر روی لینک بالا کلیک کردید بدنبال مدلهای Aerogate و Musketter را چک کنید.

مشکل این جاست که این محصولات کمی گران هستند و ممکن است در ایران قابل دسترسی نباشند. بنابراین ما در اینجا نحوه اسمبل یک سیستم کنترل سرعت ساده را برای کامپیوتر ارائه میدهیم. این کار ساده تر از آن چیزی است که فکر می کنید. و قیمت آن هم بسیار مناسب است. برای این کار باید با لحیم کاری قطعات الکترونیکی آشنا باشید یا از کسی که در این زمینه مهارت دارد کمک بگیرید.

تنها چیزی که لازم دارید و باید خریداری کنید یک پتانسیومتر 100 اهم خطی است که در فروشگاههای لوازم الکترونیکی به وفور یافت می شود. همچنین به 60 سانتی متر سیم هم احتیاج دارید. تا اتصالات لازم را انجام دهید.

نحوه اتصال ساده است. سیم تغذیه فن باید قطع شود و پتانسیومتر بین آن قرار می گیرد. این سیم برای سوکتهای سه پین قرمز رنگ و برای سوکتهای چهار پین زرد رنگ است. ( سوکتهای سه پین به مادربرد و سوکتهای چهار پین مستقیماً به منبع تغذیه وصل می شوند.)

سر های سیمی را که قطع کرده اید لخت کرده و به پایه های پتانسیومتر لحیم کنید. به خاطر داشته باشید حتما بعد از پایان کار قسمتهای بدون عایق را با نوار چسب برق عایق کاری کنید. تا از اتصالی ناخواسته جلوگیری کنید. برای دسترسی بهتر می توانید پتانسیومتر را در جلوی کیس نصب کنید. تنها کاری که لازم است بکنید سوراخ کردن کاور پلاستیکی کیس است. شما می توانید برای هر فنی که صدای زیاد دارد یک پتانسیومتر نصب کنید ولی مراقب فن CPU باشید و بهتر است روی آن این کار را انجام ندهید.

آیا می خواهید سالها به عمر کامپیوتر خود بیفزایید. در اینجا نکاتی ساده را به اطلاع شما می رسانیم که از کاهش کارایی و عمر کامپیوتر جلوگیری می کند.

بزرگترین دشمن کامپیوتر گرماست، که باعث می شود چیپ های و دیگر اجزای داخلی کامپیوتر گرم شوند. و همچنین از کارایی کامپیوتر می کاهد.

اولین چیزی که باید چک کنید این است که از جریان هوا در اطراف کامپیوتر خود مطمئن شوید. اگر کامپیوتر خود را در یک محفظه قرار می دهید. حتماً در پشت آن یک سوراخ دایره ای برای جریان هوا باز کنید. به طوریکه این سوراخ مسیر هوای فن کامپیوتر شما را باز نگه دارد. تا هوای خنک بتواند از داخل کیس کامپیوتر شما بگذرد.

اگر کامپیوتر را در داخل محفظه ای قرار می دهید، حداقل تا فضای 10 سانتی متری پشت کیس نباید هیچ مانعی وجود داشته باشد. تا جریان هوا برقرار شود.

مطمئن شوید بالا و پشت مانیتور شما از گرد و خاک پاک شده است. کتابها، ورقهای کاغذ، جعبه ها و سایر اشیاء را روی مانیتور خود قرار ندهید. همیشه به شکافهای بالای مانیتور توجه کافی داشته باشید تا گرمای اضافی به راحتی دفع شود. اگر این گرما دفع نشود گرمای اضافی به قطعات الکترونیکی مانیتور سرایت کرده که نتیجه آن بهم ریختگی رنگ، لرزش تصویر و مشکلات دیگری را برای مانیتور است.

کار بعدی که می توانید انجام دهید پاک کردن گرد و غبار از سطوح داخلی کامپیوتر است.این کار را حداقل دو بار در سال انجام دهیدو هر دو سال یکبار این کار را برای مانیتور انجام دهید.

به گرد و غبار همانند یک پتو نگاه کنید، که چیپهای کامپیوتر را داغ نگه می دارند، هر چه گرد و خاک بیشتری روی آنها نشسته باشد، بیشتر داغ میشوند. چه میزان گرد و خاک زیاد است؟ 0.05 میلیمتر چطور است یا آنقدر که بتوان گرد و غبار را دید، همین میزان کم می تواند دمای داخلی چیپها را 5 درصد افزایش دهد. به نظر شما 5 درصد زیاد نیست ! اگر بدانید این مقدار میتواند سالها از عمر کامپیوتر شما بکاهد چطور؟

راحت ترین راه برای نظافت داخل کامپیوتر استفاده از یک جاروبرقی خانگی است. بعد از اینکه با یک مکنده مانند جاروبرقی آن را تمیز کردید می توانید از هوای فشرده (با فشار کم طوری که به قطعات کامپیوتر صدمه وارد نشود) برای بیرون راندن گرد و غبار باقی مانده استفاده کنید.

مطمئن شوید که پره های فن های خنک کننده را کاملاً تمیز کرده اید. فن منبع تغذیه برق و CPU و کیس را تمیز کنید.

برای نظافت کی برد هم از هوای فشرده استفاده کنید و توجه داشته باشید که هیچگاه برای نظافت کی برد از مایعات استفاده نکنید. و از یک کاور برای پوشاندن کی برد در زمان بی کاری کی برد استفاده کنید. با همین روش ساده سالها به عمر کی برد خود اضافه می کنید.

و اما می رویم سراغ هارد دیسک، اول از همه توجه داشته باشید که هارد دیسک به گونه ای طراحی شده است که به صورت افقی نصب شود بنابراین نمی توانید هارد دیسک را به پهلو نصب کنید و از آن انتظار کار بیش از دو سال را داشته باشید. 90 درصد هارد دیسکها که به پهلو در کیس نصب می شوند بعد از دو سال مشکل پیدا می کنند و احتیاج به تعویض دارند. این شیوه نصب باعث فشار وارد شدن به قسمت کوچکی از بیرینگ های هارد می شود و این بیرینگ ها خراب می شوند. ولی با نصب افقی هارد وزن هارد به طور یکنواخت در کل سطح بیرینگ تقسیم می شود بنابراین بیرینگ هارد دچار خرابی پیش از موعد نمی شود.

معمولاً هارد دیسکهایی که روی قطعاتی که تولید گرما می کنند قرار می گیرند یا بین قطعات دیگر ساندویچ شده اند و برای تبادل حرارت و جریان هوا فضای کافی وجود ندارد زودتر دچار مشکل می شوند.

بخاطر داشته باشید که هارد درایو شما دارای یک موتور و قطعات متحرک است. هر چه تهویه هوا در اطراف آن بیشتر باشد راحتر گرمای اضافی را دفع می کند و عمر آن بیشتر خواهد بود. در ضمن هارد نسبت به لرزش و تکانهای شدید به خصوص در حال کار حساس است پس مراقب هارد دیسک خود باشید و کامپیوتر خود را روی میزی قرار دهید که محکم و ثابت است.

به کامپیوتر خود اجازه بدهید نفس بکشد و آن را تمیز نگه دارید تا در سالهای بعد هم در خدمت شما باشد.

احتمالاً برای شما بسیار پیش آمده است وقتی با کامپیوتر کار می کنید احساس کنید جز سر و صدای زیاد فن صدای دیگر نمی شنوید و اگر یک کارت گرافیک قدرتمند داشته باشید احتمالاً صدای فن آن هم به دیگر فن ها اضافه می شود.

در اغلب کامپیوترها این فن ها به خوبی از عهده وظیفه خود که همان خنک کاری چیپ هاست به خوبی برمی آیند اما برای افرادی که می خواهند از بهترین سخت افزار و آخرین تکنولوژی استفاده کنند و در عین حال بار پروسسی زیادی روی کامپیوتر خود می اندازند ممکن است فن به تنهایی قادر به تهویه گرمای تولید شده نباشد. در این حالت خنک کاری با مایعات یا آب راه حل مسئله است این عمل ممکن است کمی غیر منطقی به نظر برسد (آب آن هم در درون کامپیوتر!) اما این حقیقتی است که برای خنک کاری، آب به مراتب بهتر از هوا عمل می کند.

سیستم خنک کاری با آب در کامپیوتر بسیار شبیه سیستم خنک کاری اتومبیل است. با این تفاوت که به جای موتور اتومبیل، پروسسور کامپیوتر با آب خنک می شود. همه این سیستم ها براساس یک اصل ساده ترمودینامیک کار می کنند که می گوید: «گرما از جسم گرمتر به جسم سردتر که در مجاورت آن قرار دارد منتقل می شود. تا زمانیکه آن دو جسم هم دما شوند.»

می دانیم که پروسسور کامپیوتر به شکل یک چیپ ست است این چیپ شامل تعداد بسیار زیادی ترانزیستور است که هر کدام مانند یک سوئیچ صفر و یک (قطع و وصل جریان) عمل می کنند وقتی پروسسور در حال کار است این ترانزیستورها با سرعت بالا در حال صفر و یک شدن هستند و این یعنی عبور جریان بالا از پروسسور و در نتیجه ایجاد مقدار قابل توجه گرما.

در بیشتر کامپیوترها این گرما با استفاده از یک قطعه آلومینیومی که سطح تماس بالایی دارد به نام heat sink و یک فن این گرما را دفع می کنند تا از سوختن پروسسور شما جلوگیری کنند. یعنی براساس همان اصل ترمودینامیکی چیپ هیت سینک را گرم می کند. و هیت سینک هوا را گرم می کند و فن هوای گرم از آن منطقه خارج و هوای سرد را جایگزین می کند.

در بیشتر مواقع این سیستم به خوبی کار می کند اما بعضی مواقع این قطعات الکترونیکی گرمای بیشتری از توان سیستم تهویه هوا تولید می کنند. و نیز گاهی بعضی از چیپ overclock می شوند یعنی به گونه ای تنظیم می شوند که از سرعت حالت کار عادی خود سریعتر کار کنند و بنابراین گرمای بیشتری تولید می کنند.

و در ست همینجاست که سیستم خنک کاری با آب وارد کار می شود. آب هدایت گرمایی بیشتری از هوا دارد. و می تواند گرما را سریعتر از هوا منتقل کند. همچنین آب ظرفیت گرمایی ویژه بالاتری دارد. و قبل از اینکه شروع به گرم شدن کند می تواند گرمای بیشتری جذب کند.

بنابراین دو دلیل می توان برای ضرورت استفاده از سیستم خنک کاری با آب آورد:

1ــ قطعات الکترونیکی گرمایی بیشتر از آنچه هوای اطراف می تواند جذب کند تولید کنند.

2ــ فن باید به اندازه کافی بزرگ و قوی باشد تا گرمای اضافی را دور کند بنابراین برق بیشتری مصرف می کند. و گرد و غبار بیشتری وارد کامپیوتر می شود. و همین طور سر و صدای زیاد تولید می کند

امروزه دانش کامپیوتر آنقدر پیشرفت کرده است که می توان بدون مشکل کامپیوتر را برای مدت طولانی یا حتی به صورت 24 ساعته روشن نگه داشت حتی می توان از زمان بی کاری کامپیوتر برای Update آنتی ویروس کامپیوتر و اسکن آن استفاده کرد. ولی برای روشن نگه داشتن طولانی کامپیوتر نکته هایی وجود دارد که یاد آوری انها خالی از لطف نیست

بدانید که:
هر بار روشن یا خاموش کردن کامپیوتر باعث تغییر دمای آن می شود. که به این تغییرات دمایی تنش هایی حرارتی گفته می شود. و از لحاظ فیزیکی می تواند آسیب پذیری هر قطعه ای را ( حتی غیر الکترونیکی ) افزایش دهد. مشکل دیگری که هنگام روشن کردن کامپیوتر وجود دارد، جرقه ای است که هنگام وصل کلید زده می شود. این جرقه های اضافه ولتاژ های نا خواسته ای ایجاد می کنند. با اینکه فیلتر هایی برای حذف این نوسانات ولتاژ وجود دارند اما همیشه مقداری از نوسانات از این فیلتر ها عبور می کنند. بنابراین اگر قرار است پس از مدت کوتاهی دوباره کامپیوتر خود را روشن کنید بهتر است اصلاً آنرا خاموش نکنید. پس برای افزایش عمر کامپیوتر خود بهتر است از روشن و خاموش کردن های بیهوده کامپیوتر خودداری کنید.
هارد دیسک کامپیوتر شما می تواند با سرعت 5400 یا 7200 یا 15000 دور در دقیقه دیسک های خود را به بچرخاند. وقتی که یک کامپیوتر روشن است بیرینگ ( یا به قول عوام بلبرینگ ) آن در حال سایش است. و بد نیست بدانید هارد دیسک های امروزی به طور متوسط می توانند 100000 تا 250000 ساعت بدون مشکل و بدون وقفه کار کنند. کامپیوتر هایی که برای سرور ها ساخته می شوند از تکنولوژی استفاده می کنند که بتوانند هفت روز هفته را به صورت شبانه روزی کار کنند. و چکیده این تکنولوژی در کامپیوتر های شخصی استفاده شده است بنابراین بیشتر آنها می توانند برای یک دهه یا حتی بیشتر بدون مشکل کار کنند. بنابراین خیلی لازم نیست نگران هارد دیسک خود به عنوان یکی از قطعات دارای استهلاک مکانیکی نگران باشید.
فن CPU، منبع تغذیه، حتی کارت گرافیکی مقداری برق مصرف می کنند. اما اگر از مود ذخیره انرژی ( Power Option ) در کامپیوتر خود استفاده کنید. می توانید مصرف آنرا به میزان قابل توجهی کاهش دهید. و اگر از مانیتور CRT برای کامپیوتری که قرار است مدت طولانی روشن بماند استفاده می کنید بهتر است آنرا با یک مانیتور LCD تعویض کنید چون این مانیتورها مانند یک بخاری برقی در تابستان هستند. و نه تنها انرژی بیشتری مصرف می کنید بلکه باید برای تهویه گرمای انها هم فکری بکشید. کامپوتر هایی (مادر برد هایی ) که دارای برچسب EPA یا Energy Star هستند می توانند. به راحتی مانیتور یا هارد دیسک ( اگر برای مادربرد و CPU این عمل انجام نشود ) را در حالت خواب قرار دهند که سبب کاهش مصرف انرژی می شود و در عین حال کار خود را انجام می دهند بدون اینکه صدمه ای به به یکی از قطعات آن وارد شود.

مانیتور های CRT قدیمی با مشکلی مواجه بودند که اگر یک تصویر را طولانی مدت نمایش می دادند آن تصویر روی صفحه نمایش به صورت هاله باقی می ماند یا اصطلاحاً می گفتند تصویر روی صفحه نمایش سوخته است. که راه حل این مشکل استفاده از Screen Saver است. اما این مشکل در مانیتور های CRT امروزی به مراتب کمتر شده است و در مانیتور های LCD هم چنین مشکلی وجود ندارد.

اگر می خواهید کامپیوتر خود را برای مدت طولانی روشن بگذارید بهتر است یک محافظ در برابر صاعقه برای آن نصب کنید.